روسیه درآمدهای نفتی اش را به طلا تبدیل میکند
به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، تحولات ژئوپلیتیک اخیر در خاورمیانه بازار جهانی انرژی را وارد دورهای از بیثباتی کرده است. هر چند جهش قیمت نفت در کوتاهمدت درآمد تولیدکنندگان بزرگ را افزایش داده، اما در عین حال آسیبپذیری زیرساختهای صادراتی برخی کشورها را نیز برجسته کرده است.
در این میان عربستان سعودی که بزرگترین صادرکننده نفت جهان محسوب میشود، در ظاهر از افزایش قیمتها سود برده، اما دادهها نشان میدهد ادامه بحران فشار قابل توجهی بر ظرفیت صادراتی و زیرساخت انرژی این کشور وارد میکند.
افزایش سود آرامکو در پی جهش قیمت نفت
شرکت نفتی سعودی آرامکو در گزارش مالی سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ اعلام کرد سود خالص تعدیلشده این شرکت به ۳۳٫۶ میلیارد دلار رسیده است. این رقم نسبت به ۲۶٫۶ میلیارد دلار در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۲۶ درصد افزایش داشته و بالاتر از پیشبینی تحلیلگران بازار بوده است.
این افزایش عمدتاً نتیجه افزایش شدید قیمت جهانی نفت است. طبق دادههای بازار انرژی، قیمت نفت برنت در ماههای اخیر از مرز ۱۰۰ دلار برای هر بشکه عبور کرده است.
با این حال، بسیاری از تحلیلگران انرژی معتقدند سودآوری کوتاهمدت لزوماً به معنای امنیت بلندمدت صادرات نفت عربستان نیست.
محدودیت ظرفیت زیرساخت صادراتی
عربستان روزانه حدود ۹ تا ۱۰ میلیون بشکه نفت خام تولید میکند و در سالهای اخیر بخش عمده این تولید را صادر کرده است. اما گزینههای جایگزین برای انتقال این حجم عظیم نفت محدود است.
یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین صادرات نفت عربستان، خط لوله شرق–غرب (Petroline) است. این خط لوله نفت میادین شرقی عربستان را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) طول این خط لوله حدود ۱۲۰۰ کیلومتر است و ظرفیت انتقال آن حدود ۵ تا ۷ میلیون بشکه در روز برآورد میشود.
با این حساب، حتی در صورت استفاده از حداکثر ظرفیت، این خط لوله تنها بخشی از صادرات نفت عربستان را پوشش میدهد و این در حالی است که بخش قابل توجهی از صادرات این کشور فاقد مسیر جایگزین کافی است.
تمرکز زیرساختهای نفتی در مناطق محدود
یکی دیگر از نقاط ضعف ساختاری عربستان، تمرکز شدید زیرساختهای نفتی در بخش شرقی کشور است؛ جایی که بزرگترین میادین نفتی جهان از جمله میدان نفتی غوار قرار دارند. این میدان بهتنهایی توان تولید چند میلیون بشکه نفت در روز دارد و ستون اصلی تولید نفت عربستان محسوب میشود.
تمرکز تولید و تأسیسات فرآوری در یک منطقه محدود، ریسک عملیاتی و امنیتی را افزایش میدهد. تجربه حملات سال ۲۰۱۹ به تأسیسات بقیق و خریص که طبق گزارشها باعث کاهش موقت حدود ۵٫۷ میلیون بشکه در روز از تولید نفت عربستان شد، نشان داد زیرساختهای نفتی این کشور در برابر شوکهای امنیتی تا چه اندازه حساس هستند.
ریسک وابستگی به چند پایانه صادراتی
ساختار صادرات نفت عربستان به چند پایانه بزرگ محدود است. مهمترین این پایانهها شامل رأس تنوره در خلیج فارس و ینبع در ساحل دریای سرخ است. طبق گزارش مؤسسه انرژی بریتانیا، رأس تنوره یکی از بزرگترین پایانههای صادرات نفت جهان محسوب میشود و بخش بزرگی از صادرات عربستان از این نقطه انجام میشود.
این تمرکز زیرساختی باعث میشود هرگونه اختلال در تعداد محدودی از پایانهها بتواند بر حجم بزرگی از صادرات تأثیر بگذارد.
هزینههای بالای حفظ ظرفیت مازاد
عربستان تنها کشوری است که ظرفیت قابل توجهی برای افزایش سریع تولید نفت دارد. طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، ظرفیت تولید این کشور میتواند در شرایط خاص به حدود ۱۲ میلیون بشکه در روز برسد.
اما حفظ این ظرفیت مازاد نیازمند سرمایهگذاری عظیم در زیرساختها، نگهداری میادین و توسعه تأسیسات جدید است. در شرایطی که بازار جهانی با عدم قطعیت و نوسان شدید روبهرو است، تأمین مالی چنین سرمایهگذاریهایی میتواند فشار بیشتری بر اقتصاد انرژی این کشور وارد کند.
بحران انرژی اخیر اگرچه در کوتاهمدت باعث افزایش درآمدهای نفتی عربستان شده، اما همزمان چند آسیبپذیری مهم در ساختار انرژی این کشور را برجسته کرده است: ظرفیت محدود مسیرهای جایگزین صادرات، تمرکز جغرافیایی میادین و تأسیسات نفتی، وابستگی به تعداد محدودی پایانه صادراتی و هزینههای سنگین حفظ ظرفیت تولید بالا. در نتیجه با تداوم بیثباتی در بازار انرژی، این عوامل میتواند توان صادراتی بزرگترین صادرکننده نفت جهان را با چالشهای جدی روبهرو کند.
